Γιατί η περίοδος έρχεται όλο και νωρίτερα στα κορίτσια

Μια νέα πραγματικότητα που αξίζει να κατανοήσουμε

Πριν από περίπου έναν αιώνα, η πρώτη περίοδος των κοριτσιών εμφανιζόταν κατά μέσο όρο γύρω στα 15 έτη. Στις δεκαετίες του ’50 και του ’60, η ηλικία αυτή μειώθηκε στα 12,5. Σήμερα, όμως, τα δεδομένα δείχνουν μια ακόμη πιο ανησυχητική μετατόπιση: ολοένα και περισσότερα κορίτσια εισέρχονται στην εφηβεία σε πολύ μικρότερη ηλικία, ακόμη και από τα 7 τους χρόνια. Ιδιαίτερα μετά την περίοδο της πανδημίας, οι ενδείξεις για επιτάχυνση της ήβης έχουν ενταθεί, προκαλώντας έντονο επιστημονικό και κοινωνικό προβληματισμό.

Η τάση αυτή δεν αποτελεί απλώς ένα βιολογικό φαινόμενο. Αντανακλά τον τρόπο ζωής, το περιβάλλον και τις ψυχοκοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες μεγαλώνουν τα παιδιά σήμερα. Πρόσφατη μεγάλη μελέτη της Σχολής Δημόσιας Υγείας Harvard T.H. Chan, βασισμένη σε δεδομένα δεκάδων χιλιάδων γυναικών στις ΗΠΑ, έδειξε ότι η μέση ηλικία εμμηναρχής μειώνεται σταθερά στις νεότερες γενιές, ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται ο χρόνος που χρειάζεται μέχρι να σταθεροποιηθεί ο έμμηνος κύκλος. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι το σώμα καλείται να ωριμάσει νωρίτερα, χωρίς απαραίτητα να έχει τις προϋποθέσεις για ομαλή ορμονική προσαρμογή.

Η πρόωρη εφηβεία έχει σημασία γιατί η ήβη δεν είναι μόνο σωματική αλλαγή. Είναι μια σύνθετη ορμονική και ψυχολογική διαδικασία που επηρεάζει τη συναισθηματική ευεξία, την αυτοεικόνα και τη μακροπρόθεσμη υγεία. Τα παιδιά που ωριμάζουν νωρίτερα συχνά εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα άγχους και καταθλιπτικών συμπτωμάτων, καθώς βιώνουν σωματικές αλλαγές πριν αναπτυχθούν αντίστοιχα οι συναισθηματικοί και γνωστικοί μηχανισμοί διαχείρισης. Παράλληλα, η πολύ πρώιμη και παρατεταμένη έκθεση σε οιστρογόνα έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο μεταβολικών διαταραχών, παχυσαρκίας, καρδιαγγειακών νοσημάτων, ενδομητρίωσης και ορμονοεξαρτώμενων καρκίνων αργότερα στη ζωή.

Πίσω από αυτή την αλλαγή δεν βρίσκεται ένας μόνο παράγοντας, αλλά ένας συνδυασμός επιβαρύνσεων της σύγχρονης ζωής. Η διατροφή πλούσια σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, ζάχαρη και χαμηλής ποιότητας λιπαρά συμβάλλει στην παιδική παχυσαρκία και στην αντίσταση στην ινσουλίνη, οι οποίες έχουν αποδειχθεί ισχυροί επιταχυντές της εφηβείας. Ταυτόχρονα, η καθημερινή έκθεση σε χημικές ουσίες που διαταράσσουν το ενδοκρινικό σύστημα, όπως αυτές που βρίσκονται σε πλαστικά, καλλυντικά, αρώματα και προϊόντα προσωπικής φροντίδας, επηρεάζει τη φυσιολογική ορμονική ρύθμιση.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και ο ρόλος της υπερβολικής έκθεσης στις οθόνες. Το μπλε φως διαταράσσει τον κιρκάδιο ρυθμό και την ποιότητα του ύπνου, ενώ η μειωμένη φυσική δραστηριότητα και το αυξημένο γνωστικό και κοινωνικό στρες επιβαρύνουν περαιτέρω το νευροενδοκρινικό σύστημα. Το χρόνιο στρες, είτε προέρχεται από το οικογενειακό περιβάλλον, το σχολείο ή την ευρύτερη κοινωνική ανασφάλεια, αποτυπώνεται στο σώμα των παιδιών και επηρεάζει τον ρυθμό ωρίμανσής τους.

Αν και δεν μπορούμε να ελέγξουμε όλους τους εξωτερικούς παράγοντες, μπορούμε να δημιουργήσουμε συνθήκες που στηρίζουν μια πιο ισορροπημένη ανάπτυξη. Η έμφαση σε πραγματικά, μη επεξεργασμένα τρόφιμα, η κίνηση και το παιχνίδι στη φύση, ο περιορισμός της έκθεσης σε περιττές χημικές ουσίες, η καλή ποιότητα ύπνου και η ανοιχτή, χωρίς ντροπή επικοινωνία γύρω από το σώμα αποτελούν ουσιαστικά προστατευτικά μέτρα. Οι μικρές καθημερινές επιλογές, όταν επαναλαμβάνονται με συνέπεια, δημιουργούν ένα περιβάλλον ασφάλειας και σταθερότητας μέσα στο οποίο το παιδί μπορεί να αναπτυχθεί με τον δικό του φυσικό ρυθμό.

Η πρόωρη έλευση της περιόδου δεν είναι απλώς ένα ιατρικό ζήτημα. Είναι ένα μήνυμα για τον τρόπο που ζούμε και μεγαλώνουμε τα παιδιά μας. Και αξίζει να το ακούσουμε με προσοχή.

Πηγές

1. Wang Z. et al. Menarche and time to cycle regularity among females born between 1950–2005 in the US. JAMA Network Open, 2024.

2. Harvard T.H. Chan School of Public Health – Apple Women’s Health Study, 2024.

3. Biro F.M., Kiess W. Contemporary trends in onset and completion of puberty. Endocrine Reviews, 2016.

4. World Health Organization. Endocrine disrupting chemicals and human health, 2023.

5. Kaplowitz P. Link between body fat and the timing of puberty. Pediatrics, 2008.

6. Parent A.S. et al. The timing of normal puberty and the age limits of sexual precocity. Endocrine Reviews, 2003.